Silis kumu Türkiye'de nerede çıkar?
Türkiye'nin silis kumu Karadeniz kıyısındaki eski kumul ve kıyı çökellerinde toplanır. Başlıca yataklar, kum kaliteleri ve kumun hangi sanayiye gittiği.
Silis kumu Türkiye'de nerede çıkar? Maden Mühendisleri Odası'nın derlemesine göre Türkiye'nin kuvars kumu potansiyeli yaklaşık 730 milyon tondur ve başlıca yataklar İstanbul (Şile, Çatalca, Beykoz), Yalova, Tekirdağ (Saray-Safaalan), Zonguldak ve Sinop'tadır. En büyük havza yaklaşık 380 milyon tonla Şile'dir.
Silis kumu ile kuvars kumu aynı malzemenin iki adıdır: silisyum dioksit (SiO2) oranı yüksek, kuvars tanelerinden oluşan kum. Kalitesini SiO2 oranı, demir oksit (Fe2O3) oranı ve tane dağılımı belirler; cam kumu için demir çok düşük olmalı, döküm kumu için tane dağılımı önemlidir.
Başlıca silis kumu yatakları
Tablo, Maden Mühendisleri Odası yayınındaki rezerv ve analiz değerlerinden derlenmiştir. Rezervler yayın tarihindeki tespitlerdir; yeni ruhsatlarla değişmiş olabilir. Şile toplamına Sofular, Hüseyinli, Doğancılı, Alacalı ve Bozhane sahaları da dahildir.
| BÖLGE | SAHA | REZERV | SİO2 / NOT |
|---|---|---|---|
| İstanbul | Şile (Avcıkoru, Kirazlıyatak, Kızılca, Karakiraz) | ~380 milyon ton | %96-98,5; döküm kumu |
| İstanbul | Çatalca (Yalıköy, Kabakça, Akalan) | ~16,7 milyon ton | Yalıköy %99,1; cam kumu |
| İstanbul | Sarıyer | ~0,96 milyon ton | %97,4 |
| Yalova | Elmalık-Torluk | ~1,9 milyon ton | %98,8 |
| Tekirdağ | Saray-Safaalan | — | Kaynakta başlıca bölge |
| Zonguldak | Kozlu, Virancık, Kardeşler | — | Kaynakta başlıca bölge |
| Sinop | Sinop kıyı kumları | — | Kaynakta başlıca bölge |
Şile neden bu kadar önemli?
Şile kumu hem büyük hem döküm sanayisine uygun bir tane yapısına sahiptir. Bu yüzden Türkiye'nin kurutulmuş döküm kumu üretiminin büyük bir kısmı Şile'deki tesislerden çıkar: Siltaş, Kumsan, Çeliktaş, Silpa, İlkyapı gibi üreticiler kumu yıkar, sınıflandırır ve kurutur.
Kurutulmuş kum Bursa, Kocaeli, Sakarya, Eskişehir, Konya ve Ankara'daki dökümhanelere, Marmara'daki kuru harç fabrikalarına silobasla taşınır. Çatalca Yalıköy'deki cam kumu ise yaş hâlde, cam fabrikasına ayrı bir sistemle gider.
Şile silobas nakliye Şile silis kumu nereye gider
Kuvarsit kaynakları ve yeni ocaklar
Kıyı kumlarının yanında kuvarsit kayası da öğütülerek kuvars kumu elde edilir. Cam sanayisi için Bilecik'te ve Karabük Eflani'de kuvars kumu ve kuvarsit hazırlayan tesisler bulunur; Eflani'deki tesisin ürünü Yenişehir, Eskişehir ve Polatlı'daki cam fabrikalarına gider.
Kocaeli Körfez'de de yeni bir silis kumu ocağı için 2026'da ÇED süreci başlatılmıştır; proje yılda yaklaşık 200 bin ton üretim öngörür.
Hangi silis kumu silobasla taşınır?
Yalnız kurutulmuş kum. Ocaktan çıkan ve yıkanan kum nemlidir; tank içinde köprü yapar, pnömatik boşaltmayla akmaz. Bu kum damperli araçla gider. Kurutma tesisinden geçmiş, elenmiş kum ise kuru ve akışkandır; silobasla alıcının silosuna basılır.
Kurutulmuş silis kumu dökme hâlde yaklaşık 1,25-1,7 t/m³ gelir; ağır bir yük olduğu için tank dolmadan 26 tonluk sefer tonajına ulaşılır.