Şile silis kumu nereye gider?
İstanbul'un kuzeyindeki Şile ocakları, Anadolu'nun dökümhanelerini ve Marmara'nın harç tesislerini besleyen bir kum havzasıdır. Aynı kumun üç ayrı hâli, üç ayrı araca biner.
Şile silis kumu nereye gider? İstanbul'un kuzeyindeki Şile-Ağva ocaklarından çıkan kum yıkanıp kurutulduktan ve elek fraksiyonlarına ayrıldıktan sonra en çok demir-çelik dökümhanelerine ve Marmara'daki harç tesislerine gider. Silobasla yalnız kurutulmuş, elenmiş kum taşınır; sefer tonajı 26 tondur.
Şile-Ağva hattındaki ocaklar Türkiye'nin en bilinen silis kumu kaynaklarından biridir. Buradan çıkan kum yıkanır, kurutulur ve elek fraksiyonlarına ayrılır; sonra Ankara'daki dökümhaneye, Gebze'deki kuru harç fabrikasına ya da Konya OSB'deki maça atölyesine gider. Biz bu kumu on iki ile taşıyoruz ve tüm uzun hatlarımızın omurgası bu yüktür.
Bu yazıda kumun nereye, hangi hâlde ve neden gittiğini il il anlatıyoruz. Amaç, sorgu ilettiğinizde 'hangi kum, hangi fraksiyon, hangi tesis' sorularını ilk mesajda cevaplayabilmek.
Aynı ocaktan üç ayrı ürün
Ocaktan çıkan kum önce yıkanır. Yıkanmış ve henüz kurutulmamış kum nemlidir; tank içinde köprüleme yapar ve boşalmaz. Bu ürün damperli araçla gider, silobasla değil. İstanbul'un batısında, Çatalca Yalıköy'deki büyük düzcam kumu tesisi de ürününü yaş hâlde sevk eder; dolayısıyla cam kumu bizim yükümüz değildir.
Kurutma ve eleme tesisinden geçen kum ise fraksiyonlarına ayrılmış, kuru ve akışkan bir üründür. Silobasın yükü budur. Üçüncü hâl, kurutulmuş kumun çok ince fraksiyonu ya da öğütülmüş silistir; o da silobasla taşınır ama alıcısı döküm değil, yapı kimyasalı ve refrakter tesisidir. Üçünü ayırt etmeden 'Şile kumu' demek, sahada yanlış araçla karşılaşmak demektir.
Dökümhane: kalıp ve maça kumu
Kurutulmuş silis kumunun en büyük alıcısı demir-çelik dökümhaneleridir. Kum, bentonit ya da reçineyle karıştırılıp kalıp ve maça yapımında kullanılır; dökümhane belirli bir tane dağılımı ister ve bu dağılım ürünün fiyatını belirler. Konya OSB ve Büsan, Ankara'nın OSTİM-İvedik-Sincan aksı, Bursa Orhangazi ve Kayseri OSB Anadolu'nun döküm kümeleridir; İzmir'de Işıkkent ve Menderes, Manisa ve Eskişehir OSB'leri bu listeyi tamamlar.
Bu hatta işin kritik noktası fraksiyondur. Önceki fraksiyondan tankta kalan birkaç yüz kilo, yeni partinin elek analizini bozar ve alıcı partiyi reddeder. Fraksiyon değişiminde tank tam boşaltılır, kalıntı kontrolü yapılır. Dökümhane hattında bu kontrolü sefer bazında yapıyoruz.

Kuru harç ve yapı kimyasalı: ince fraksiyon
Gebze-Dilovası hattındaki kuru harç, yapıştırıcı ve sıva fabrikaları kumu döküm fraksiyonunda değil, daha ince ve dar bir elek aralığında ister. Harç reçetesinde kum dolgu ve iskelettir; tane dağılımı değişirse ürünün işlenebilirliği değişir. Bu tesisler kumu çimento ve hidrat kireçle birlikte, günlük ritimle silolarına alır.
Kocaeli hattı Şile'ye en yakın hattır: bir araç aynı gün iki sefer döndürebilir. Tekirdağ'ın Çorlu-Çerkezköy sanayisi ve Balıkesir'in yapı kimyasalı tesisleri de aynı ince fraksiyonu Trakya ve güney Marmara üzerinden alır.
Filtre kumu ve refrakter: küçük ama düzenli
Su ve atıksu arıtma tesisleri filtre yataklarında belirli boyutta yıkanmış-kurutulmuş silis kumu kullanır. Tonaj dökümhaneye göre küçüktür ama filtre yenileme dönemlerinde düzenli bir talep oluşturur. Refrakter ve seramik tesisleri ise kumun ince öğütülmüş hâlini, yani silis ununu çeker; Eskişehir ve Bilecik hattında bu alıcılar vardır.
Bu alıcılar döküm fraksiyonuyla karıştığında ürünü kabul etmez. Aynı araç üç alıcıya da gidebilir; şart, her fraksiyon geçişinde tam boşaltma ve kalıntı kontrolüdür.
İl il Şile kumu
Aşağıdaki tablo on iki ilde kumun hangi sektöre gittiğini ve o hattın dönüşünde Marmara'ya hangi yükün döndüğünü özetler. Dönüş yükü, uzun hatta kum navlununu belirleyen ikinci kalemdir; kum giden aracın boş dönmemesi iki tarafın da lehinedir.
| İL | KUMUN GİTTİĞİ SEKTÖR | DÖNÜŞTE MARMARA'YA |
|---|---|---|
| Kocaeli | Kuru harç, dökümhane | Kireç, kuru harç |
| Tekirdağ | Sanayi, yapı kimyasalı | Çimento |
| Bursa | Demir-çelik dökümü | Uçucu kül, çimento |
| Balıkesir | Kuru harç, dökümhane | Döküm bentoniti |
| Eskişehir | Döküm, refrakter | Uçucu kül |
| Ankara | Dökümhane | Soda külü, sodyum sülfat, alçı |
| Konya | Dökümhane | Kalsit, sodyum sülfat |
| Kayseri | Döküm, metal işleme | Kalsit |
| Manisa | Dökümhane | Ege dönüş yükü |
| İzmir | Dökümhane | Ege dönüş yükü |
| Samsun | Çelik dökümü, yapı kimyasalı | Karadeniz dönüş yükü |
| İstanbul | Dökümhane, kuru harç | Şehir içi, dönüş yükü aranmaz |
Kum taşıyan araca ne olur?
Silis kumu, silobasın taşıdığı en aşındırıcı yüktür. Kuvars Mohs ölçeğinde 7'dir ve boşaltma hattında yüksek hızla ilerleyen taneler dirsekleri, rotor kanatlarını ve hortum iç yüzeyini toz yüklerin çok üstünde bir hızla aşındırır. Sürekli kum taşıyan araçta hortum ve dirsek kontrolü sefer bazında yapılır; bakım disiplini olmadan bu yük sürdürülebilir taşınmaz.
İkinci konu silika tozudur. Kristal silika tozunun solunması silikoza yol açar ve geri dönüşü yoktur. Bağlantılar sızdırmaz kurulur, silo filtresinin çalıştığı teyit edilmeden hat basılmaz; filtre arızalıysa boşaltma yapılmaz. Kum hattında çalışan sürücülerimiz kişisel koruyucu ekipman kullanır.