Kış sezonunda uçucu kül lojistiği
İnşaat kışın yavaşlar, termik santral hızlanır. Kül ringi için kış sezonu kapasitenin en bol, hava koşullarının en zor olduğu dönemdir; ikisini birlikte planlamak gerekir.
Uçucu kül, kömürlü termik santralin baca filtrelerinde tutulan ince mineraldir ve santral ürettiği sürece silo dolar. Elektrik talebinin arttığı kış aylarında santral tam kapasite çalışır, kül üretimi yükselir; aynı aylarda şantiyeler durduğu için çimento ve kuru harç sevkleri düşer. Silobas filosu için bu, kapasitenin çimento hatlarından kül ringlerine kaydığı sezondur.
Kapasite bol olsa da kış kolay değildir. Yağış, don, kısa gün ve dağ geçitleri ringin temposunu bozar; nem ise külün kendisini bozar. Bu yazıda kış kül ringinin planını beş başlıkta topluyoruz.
Kışın kapasite neden bollaşır?
Silobas filosunun en büyük müşterisi inşaattır: hazır beton santrali, şantiye silosu, kuru harç fabrikası. Kasım sonundan itibaren şantiyeler yavaşlar, beton dökümü azalır, çimento sevkleri düşer. Aynı takvimde termik santraller elektrik talebini karşılamak için tam kapasiteye çıkar ve kül üretimi artar.
Bu iki eğri ters yönde hareket ettiği için kışın kül ringine ayrılacak araç bulmak yazın olduğundan kolaydır. Kış programını önceden paylaşan santral ve alıcı, hattı sabit araç ve sabit sürücüyle kurdurur; çimento hatlarından boşalan kapasite doğrudan ringe girer.
Nem ve kondens: kışın asıl risk
Külün bir numaralı düşmanı sudur. Nem alan kül önce topaklanır, sonra kekleşip taş gibi sertleşir; tank içinde tabaka yaptığında boşaltma ciddi bir soruna dönüşür. Kışın nem kaynakları çoğalır: yağış altında açık bırakılan dolum ağzı, soğuk hava hattında biriken kondens ve yıkandıktan sonra soğukta tam kurumayan tank.
Kondens en sinsi olanıdır. Santral silosundan ılık çıkan kül, yolda soğuyan tankın iç yüzeyinde su damlacığı oluşturabilir; bu su külle temas eder ve boşaltmada duvar kalıntısı olarak ortaya çıkar. Kışın tank kuruluğu sefer bazında kontrol edilir; ıslak yıkama görmüş tank kuruma süresi dolmadan kül almaz, kuruma süresi kışın yazın iki katıdır.

Kış lastiği, zincir ve geçitler
Ticari araçlarda kış lastiği zorunluluğu 1 Aralık ile 1 Nisan arasında geçerlidir; ringe giren her araç bu tarihten önce kış lastiğine geçer ve zincir bulundurur. Bu belge ve donanım kontrolü, K1 ve SRC gibi sefer öncesi listemizdedir.
Kül hatlarının çoğu dağ geçidinden geçer. Zonguldak külü Marmara'ya Bolu üzerinden iner, Seyitömer-Tunçbilek külü Bursa'ya Domaniç-İnegöl hattından gelir, Çan külü Biga-Çanakkale Köprüsü hattını kullanır. Kar yağışında geçitlerin kapanma ihtimali sefer planına yedek süre olarak yazılır; gece yola çıkıp sabah teslim eden düzen, kışın gündüz saatlerine çekilir.
Sıcak kül ve soğuk hava
Santral silosundan yeni alınan kül yüksek sıcaklıkta olabilir; sıcak kül contaları ve hortumları yorar. Yazın olduğu gibi kışın da külün yüklenebilir sıcaklığa inmesi beklenir. Soğuk hava bu bekleme süresini kısaltır ama ortadan kaldırmaz; santralden 'silo doldu, hemen araç' çağrısı geldiğinde sıcaklık teyidi yine alınır.
Boşaltmada alıcı silosuyla uyum kışın da aynıdır: silonun dolum hattı çapı, rakor tipi ve filtre kapasitesi araçla uyuşmalı, boşaltma havası filtrenin kaldırabileceği düzeyde tutulmalıdır. Soğukta filtre torbaları sertleşebilir; yüksek basınç kışın filtreyi daha kolay tıkar.
Sorbent götür, kül getir
Kış sezonunun en verimli düzeni iki yönlü hattır. Santral bacasına giren kuru sorbent, yani hidrat kireç ya da sodyum bikarbonat, kışın aynı santralin tam kapasitede tükettiği bir yüktür. Marmara'dan santrale sorbent götüren araç, santralin silosundan kül alıp Marmara'daki çimento fabrikasına döner.
Bu eşleşme kurulduğunda araç tek yönü boş gitmez ve navlun düşer. Şartı tank temizliğidir: sorbent boşaltıldıktan sonra tank basınçlı havayla temizlenir ve kül yüklenir; kül boşaltıldıktan sonra aynı işlem sorbent için tekrarlanır. Tesisinize hem sorbent girişi hem kül çıkışı varsa ikisini tek plan altında kuruyoruz.
Kış ringinin kontrol listesi
Aşağıdaki tablo, kış ringine giren her araç ve her sefer için baktığımız kalemleri özetler. Listenin büyük bölümü yaz ringinde de vardır; kışa özgü olanlar kış lastiği, kuruma süresi ve geçit yedeğidir.
| KALEM | NE KONTROL EDİLİR | NE ZAMAN |
|---|---|---|
| Kış lastiği ve zincir | Zorunluluk tarihi öncesi geçiş, zincir araçta | 1 Aralık öncesi |
| Tank kuruluğu | Islak yıkama sonrası kuruma süresi, kondens | Her sefer öncesi |
| Menhol contaları | Yağışta su almaması | Her sefer öncesi |
| Kül sıcaklığı | Yüklenebilir sıcaklığa inmiş mi | Dolum öncesi |
| Geçit durumu | Bolu, Domaniç, köprü hattı | Yola çıkmadan |
| Silo filtresi | Çalışıyor mu, torbalar sert mi | Boşaltma öncesi |
| Dönüş yükü | Sorbent-kül eşleşmesi | Haftalık plan |