Çimento nakliye pozu ve taşıma formülü: hakedişte bedel nasıl hesaplanır?
Kamu işinde çimentonun taşıma bedeli pazarlıkla değil, birim fiyat kitabındaki formülle bulunur. Formül mesafeyi metre cinsinden alır, bir tonun bedelini verir ve yükleme ile boşaltmayı kapsamaz. Bu yazı formülün kalemlerini, hangi pozun hangi mesafede işlediğini ve poz bedeliyle piyasa navlununun neden ayrıştığını anlatıyor.
Çimento nakliye pozu nedir? Kamu işinde çimentonun taşıma bedeli, birim fiyat kitabındaki nakliye pozuna ait formülle hesaplanır: formül mesafeyi metre cinsinden alır, bir tonun taşıma bedelini verir ve her yıl idarece yayımlanan K katsayısıyla güncellenir. Yükleme, boşaltma ve istif bedele dahil değildir, ayrı ödenir.
Bu sayfayı iki okur arıyor. Birincisi hakediş hazırlayan teknik ofis: elindeki metrajı poza bağlayıp taşıma bedelini doğru yazmak istiyor. İkincisi ihaleye girecek müteahhit: keşifteki nakliye kalemini gerçek taşıma maliyetiyle karşılaştırıp teklifini ona göre vermek istiyor.
İkisinin de takıldığı yer aynı: formül bir tonun bedelini veriyor ama sahadaki araç sefer üzerinden çalışıyor, üstelik formülün kapsamadığı kalemler var. Aşağıda önce formülün kendisi, sonra kapsam dışı kalemler, en sonda poz bedeliyle piyasa navlununun neden farklı çıktığı var.
Poz bedeli ile navlun aynı şey değil
Kamu işinde taşıma bedeli, idarenin birim fiyat kitabındaki poza ve o pozun formülüne dayanır. Rakam pazarlıkla oluşmaz; mesafe ölçülür, formüle konur, çıkan sayı hakedişe yazılır. Özel sektörde ise fiyat sefer üzerinden kurulur: bir araç, bir rota, bir rakam. İki hesap aynı işi anlatır ama farklı mantıkla yürür ve farklı sayılar üretir.
Karışıklığın çoğu buradan çıkıyor. Müteahhit keşifteki poz bedelini görüp nakliyeciden aynı rakamı bekliyor; nakliyeci sefer maliyetinden hareket ettiği için başka bir rakam söylüyor. İkisi de kendi çerçevesinde doğru. Aşağıdaki bölümler bu iki çerçeveyi ayrı ayrı açıyor.
Nakliye ücreti nasıl hesaplanır? Ton × km Mesafeye göre ton başına navlun tablosu
Taşıma formülü ve kalemleri
Karayolları Genel Müdürlüğü'nün 10.000 metreden uzun taşımalar için kullandığı 07.006/K pozunda, ton cinsinden ölçülen malzemenin beher tonu için formül şudur:
F = 1,25 × K × (0,0007 × M + 0,01) TL/ton
Formüldeki 1,25 katsayısının virgülden sonraki kısmı, yani 0,25, yüklenici kârı ve genel giderleri ifade eder. K, idarenin o yıl için yayımladığı taşıma katsayısıdır ve her yıl güncellenir; hesabı yaparken mutlaka yürürlükteki birim fiyat kitabındaki değeri kullanın, önceki yılın katsayısıyla yapılan hesap hakedişte geri döner. M ise taşıma yolu uzunluğudur ve dikkat edilmesi gereken nokta buradadır: formül mesafeyi kilometre değil metre cinsinden alır. 450 kilometrelik bir taşımada M değeri 450.000'dir.
| TERİM | ANLAMI | DİKKAT EDİLECEK |
|---|---|---|
| F | Bir tonun taşıma bedeli (TL) | Yükleme ve boşaltma dahil değil |
| 1,25 | Kâr ve genel gider katsayısı | 0,25'lik kısım yüklenici kârıdır |
| K | İdarenin yıllık taşıma katsayısı | Yürürlükteki kitaptan alınır, her yıl değişir |
| M | Taşıma yolu uzunluğu | METRE cinsinden; 450 km = 450.000 |
| 0,0007 | Mesafe katsayısı | Formülün gövdesi; bedel mesafeyle doğrusal büyür |
10.000 metre eşiği: hangi poz hangi mesafede
Kazı dışındaki inşaat malzemelerinin taşınmasında mesafe iki kademeye ayrılır. 10.000 metreye kadar olan taşımalarda 07.005/K, 10.000 metreden uzun taşımalarda 07.006/K pozu işler. Çimento fabrikadan şantiyeye geldiğinde neredeyse her zaman ikinci kademededir; şehir içi kısa sevkiyatlar ise birinci kademeye girebilir.
Poz numaraları idareye göre değişir. Yukarıdakiler Karayolları kitabındandır; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kitabında çimento taşınması için B-07.D serisi pozlar, çimentonun yüklenmesi ve taşınmasını birlikte ölçen işler için ise 09.001/K gibi pozlar bulunur. Sözleşmeniz hangi idarenin kitabına atıf yapıyorsa poz numarasını oradan alın; formülün mantığı değişmez ama poz numarası ve katsayı değişir.
Formülün kapsamadığı kalem: yükleme ve boşaltma
İnşaat Genel Teknik Şartnamesi'nin taşıma işleri bölümü bunu açıkça yazar: formüllere göre hesaplanan taşıma bedellerine yükleme, boşaltma ve işyerinde istif bedelleri dahil değildir. Bu kalemler kendi analizlerine göre ayrıca hesaplanır ve taşıma bedeline eklenir.
Dökme çimentoda bu ayrım özellikle önemlidir, çünkü boşaltma sıradan bir indirme işi değildir. Silobas yükü kompresörle, basınçlı hava yardımıyla siloya basar; bu iş için ayrı bir poz vardır. Karayolları kitabındaki KGM/4470 pozu tam olarak bunu ölçer: dökme çimentonun vasıta üzerinden çimento silosuna basılması, birimi ton. Poz tarifinde hortumun araca montajı ve demontajı, kapak ve boşaltma kontrolü, çekicinin ayrılıp takılması ile çimentonun siloya pompalanması sayılır; çimentonun bedeli ve temin yerinden siloya kadar taşınması ise bu poza dahil değildir.
Yani kamu fiyatlandırması da taşımayı ve pnömatik boşaltmayı ayrı iki iş sayar. Sahadaki düzen de böyledir: aracın yolda geçirdiği süre ile silo başında kompresörle geçirdiği süre farklı maliyet kalemleridir.
Silobas nasıl çalışır: dolum ve pnömatik boşaltma Çimento nakliyesi
Metreküple ölçülen malzemede birim hacim ağırlığı
Taşıma formülü bir tonun bedelini verdiği için, metrajı metreküp üzerinden tutulan malzemelerde bir çevrim gerekir. Şartname bunu şöyle kurar: bir metreküp malzemenin taşıma bedeli, bir ton taşıma fiyatı ile taşınan malzemenin birim hacim ağırlığının çarpımıdır. Birim hacim ağırlıkları şartnamenin cetvellerinde malzeme cinsine göre verilir.
Çimento hakedişte genellikle zaten ton üzerinden ölçüldüğü için bu çevrim çimentoda çoğu zaman gerekmez; ama aynı hakedişte taşınan kum, çakıl, stabilize gibi kalemler metreküple ölçüldüğünden orada devreye girer.
Hafif malzemede iki kat kuralı
Şartnamenin en çok gözden kaçan maddelerinden biri budur. Genleştirilmiş perlit agregası ve mamulleri ile plastik borularda taşıma bedeli, formülün verdiği bedelin iki katı olarak hesaplanır. Gerekçe doğrudan yazılıdır: bu malzemelerin yoğunluğu düşük olduğu için taşıt tam tonajında yüklenemez.
Bu kural, dökme yük taşımacılığının temel gerçeğini kamu mevzuatına taşımış hâlidir. Aynı araç, aynı rota, aynı yakıt; ama tank tonaja gelmeden hacmen dolduğunda taşınan ton yarıya iner ve ton başına maliyet iki katına çıkar. Silobasta bu durum yalnız perlitte değil, hidrat kireçte, plastik granülde ve bazı mikronize minerallerde de yaşanır. Bu yüzden hafif yüklerde fiyat komple araç üzerinden verilir; ton başına hesap yanıltır.
Hakediş hazırlarken taşınan malzemenin dökme yoğunluğuna bakmakta fayda var: metrajdaki ton ile aracın gerçekten taşıyabildiği ton aynı değilse, sefer sayısı keşiftekinden fazla çıkar.
Neden her toz silobasla taşınmaz? Yüklerin sefer tonajları
Poz bedeli ile piyasa navlunu neden ayrışır?
Formül mesafeyi doğrusal alır: bedel, kilometre arttıkça aynı oranda büyür. Sahadaki maliyet ise böyle davranmaz. Kısa hatta yükleme, kantar ve boşaltma süresi toplam sefer süresinin büyük kısmını kaplar, bu yüzden kilometre başına bedel yüksektir; mesafe uzadıkça bu sabit pay erir ve kilometre başına bedel düşer.
İkinci ayrışma sebebi dönüş yüküdür. Poz formülünde aracın dönüşte yük bulup bulmadığı yer almaz; piyasa navlununda ise doğrudan yer alır. Boş dönülen bir hatta gidiş maliyetinin tamamı tek yöne yüklenir, dönüş yükü bulunan hatta navlun belirgin biçimde düşer. Üçüncüsü bekleme: kantar sırası, silo doluluğu, gece veya hafta sonu çalışma sefer süresini uzatır ve bunlar formülde görünmez.
Pratik sonuç şudur: keşifteki poz bedelini nakliyeciden alacağınız teklifin yerine koymayın, ikisini yan yana koyun. Hangi kalemlerin poza dahil olduğunu, hangilerinin ayrı ödendiğini yukarıdaki bölümlerden çıkarıp karşılaştırın. Güncel piyasa tarafını görmek isterseniz mesafeye göre ton başına navlun aralıklarını fiyat sayfamızda yayınlıyoruz.
Mesafeye göre ton başına navlun tablosu Dönüş yükü nedir? Jet grout çimento sarfiyatı ve poz 15.135