Çatalağzı ve Kilimli hattındaki termik santraller Türkiye'nin en büyük kömürlü üretim kümelerinden birini oluşturur. Buradan çıkan kuru ve sınıflandırılmış uçucu kül, İstanbul ve Kocaeli'ndeki hazır beton santralleri ile bölge çimento fabrikalarına katkı olarak gider.
İkinci kaynak Karadeniz Ereğli'deki entegre demir-çelik tesisinin yüksek fırın cürufudur. Bu cüruf öğütülüp GGBS hâline getirildikten sonra silobasla taşınır ve Marmara'daki beton, prefabrik ve yapı kimyasalı üreticilerine ulaşır.
Marmara'nın külü buradan çıkıyor
İstanbul'da termik santral yok, ama İstanbul'un hazır beton santralleri uçucu kül tüketiyor. Kül çimento inceliğinde bir tozdur ve betonda çimentonun bir kısmının yerini alır; hem maliyeti düşürür hem dayanıklılığı artırır.
Bu talebi karşılayan en yakın büyük kaynak Zonguldak'tır. Üç yüz kilometrelik hat, Marmara'ya kül taşıyan alternatiflerin çoğundan kısadır. Santral çıkışından beton santralinin silosuna kadar yük hiç açığa çıkmaz; pnömatik zincir kapalıdır.
Cüruf: hangisi silobas yükü, hangisi değil
Demir-çelik tesisinden çıkan cürufun her türü silobasla taşınmaz. Yüksek fırın cürufu granüle edilip öğütüldüğünde çimento inceliğinde bir toz olur; bu, GGBS adıyla bilinen katkı maddesidir ve tipik bir silobas yüküdür.
Buna karşılık ark ocağı cürufu ve işlenmemiş cüruf iri taneli agrega ürünleridir; yol ve beton agregası olarak kullanılır, damperliyle taşınır. Öğütme tesisinin çıkışını beklemek, bu ayrımın pratikteki karşılığıdır.
Santral yan ürünlerinde üç ayrı araç
Bir termik santralin bacasından ve kazanından çıkan yan ürünler tek bir kalem değildir. Uçucu kül kurudur ve incedir; silobasla taşınır. Dip külü ve cüruf iri tanelidir; damperli ister.
Baca gazı kükürt arıtma tesislerinden çıkan sentetik alçıtaşı ise nemli kek hâlindedir ve pnömatik boşaltmaya girmez. Aynı tesisin kapısından üç farklı dorseyle üç farklı ürün çıkar; sorguda hangisini kastettiğinizi belirtmek planlamayı hızlandırır.
Boş gidip dolu dönen hat
Zonguldak dökme toz üreten, çok az tüketen bir ildir. Bu, İstanbul'dan buraya götürülecek düzenli bir yük olmadığı anlamına gelir. Hattın ekonomisi bu yüzden dönüş yüküne dayanır.
Doğru kurgu, Batı Karadeniz'e giden bir seferin dönüşünde Zonguldak'tan kül veya cüruf yüklemektir. Düzenli program kuran müşterilerle çalışmayı bu yüzden tercih ediyoruz; araç ritme oturduğunda iki yön de verimli olur.