Silobas kiralama mı, seferlik nakliye mi?
Aynı yükü iki düzenle taşıtabilirsiniz: her sefer ayrı planlanan nakliye ya da size tahsis edilmiş araç. Doğru cevap yükün cinsine değil, tesisinizin ritmine bağlıdır.
Silobas kiralama mı, seferlik nakliye mi? Seferlik nakliyede her yük ayrı planlanır ve iş teslimle biter; kiralamada aynı araç ve sürücü dönem boyunca tesisinize tahsis edilir. Doğru seçimi sefer sıklığı ve silo kapasitesi belirler: sık ve düzenli sevkiyatta tahsisli araç, aralıklı sevkiyatta seferlik nakliye daha ekonomiktir. En kısa kiralama günlük düzendir.
Telefonda 'silobas kiralamak istiyoruz' diyen tesislerin bir bölümü aslında düzenli nakliye istiyor; 'nakliye fiyatı' soranların bir bölümü ise aslında tahsisli araca ihtiyaç duyuyor. İki düzenin de kendine göre bir mantığı var ve yanlış seçildiğinde iki taraf da kaybediyor: kiralık araç boşta bekler, seferlik araç ise tam silonun boşaldığı gün bulunamaz.
Bu yazıda iki düzeni aynı ölçütlerle karşılaştırıyoruz. Amaç, sorgunuzu ilettiğinizde hangi düzeni konuştuğumuzu ilk mesajda netleştirmek. Baştan söyleyelim: çekicisiz ve sürücüsüz boş dorse kiralamıyoruz; kiralama dediğimiz şey araç, sürücü, belge ve operasyonun bir süreliğine tesisinize ayrılmasıdır.
İki düzen aslında ne satıyor?
Seferlik nakliyede satın aldığınız şey bir taşımadır: A noktasından B noktasına, şu tonaj, şu tarih. Rota, yük ve tarih bildirilir, araç o sefer için planlanır, boşaltma ve evrakla iş kapanır. Bir sonraki yükte her şey yeniden konuşulur. Fiyat sefer başınadır ve o seferin mesafesi, yükü, bekleme koşulu ve dönüş yükü ihtimaliyle belirlenir.
Kiralamada satın aldığınız şey kapasitedir: belirli bir dönem boyunca size ayrılmış araç ve sürücü. Aynı plaka, aynı sürücü; tesisinizin kapı düzenini, kantarını ve silo hattını bilen bir ekip. Günlük program birlikte kurulur, sefer sayısı ve bekleme kuralları sözleşmede yazar. Fiyat sefer başına değil, taahhüt edilen gün ve kilometreye göre çıkar.
Beş ölçütle karşılaştırma
Aşağıdaki tablo iki düzeni tesis tarafından bakarak karşılaştırıyor. Satırların çoğunda kiralama tarafına düşüyorsanız tahsisli araç, seferlik tarafına düşüyorsanız düzenli nakliye size uyar. Karışık çıkıyorsa ikisi bir arada da kurulabilir: temel yük için tahsisli araç, dalgalanma için seferlik.
| ÖLÇÜT | SEFERLİK NAKLİYE UYAR | KİRALAMA UYAR |
|---|---|---|
| Sefer sıklığı | Haftada birkaç sefer ya da düzensiz | Her gün, çoğu gün birden fazla sefer |
| Hat uzunluğu | Uzun hatlar; araç günde tek sefer yapar | Kısa hatlar; bir araç günde 2-4 tur atar |
| Silo kapasitesi | Birkaç günlük stok tutabiliyor | Bir günlük ya da daha az stok |
| Yük çeşidi | Değişken; aynı araç farklı yük taşır | Tek ürün; tank temizliği gerekmez |
| Bekleme | Tesis kabulü esnek, bekleme nadir | Kabul saatleri dar, araç kapıda hazır olmalı |
| Mevsimsellik | Sezonluk, dalgalı talep | Yıl boyu ya da proje süresince sabit tempo |

Kısa hatta günlük araç neden mantıklı?
Gebze-Dilovası ya da fabrika-santral gibi 30-60 kilometrelik hatlarda bir silobas günde üç dört tur atabilir. Bu hatta seferlik düzenle çalışmak her tur için ayrı planlama, ayrı teyit ve ayrı araç arama demektir; oysa aynı araç sabah ilk turdan akşam son tura kadar aynı iki nokta arasında dönebilir.
Günlük kiralamada aracın gün boyu sizde olması, sefer sayısını sizin belirlemeniz anlamına gelir. Silonuz hızlı boşalıyorsa dördüncü tur atılır, yavaş boşalıyorsa araç ikinci turda durur. Seferlik düzende bu esneklik yoktur; her tur ayrı bir iştir.
Kiralık silobas: araç ve sürücüyle günlük, aylık kiralama
Uzun hatta seferlik neden mantıklı?
İstanbul-Konya ya da İstanbul-Kayseri gibi 600-800 kilometrelik hatlarda araç günde tek sefer yapar, çoğu zaman gece yola çıkıp ertesi sabah teslim eder. Bu hatta aracı tesise tahsis etmenin anlamı yoktur; araç zaten yolun tamamını sizin yükünüzle geçirir.
Uzun hatta asıl mesele dönüş yüküdür. Seferlik düzende operasyon, dönüşte aracı boş getirmemek için o bölgeden Marmara'ya giden bir yük arar; kalsit, soda külü, sodyum sülfat ya da uçucu kül gibi. Dönüş yükü bulunduğunda gidiş navlunu boş dönüşü fiyatlamaz. Tahsisli araçta bu esneklik kaybolur; araç sizin yükünüzle gidip boş dönmek zorunda kalır.
Dökme çimento nakliyesi: seferlik silobas
Ring seferler: ikisinin arası
Termik santralden çimento fabrikasına uçucu kül, üreticiden cam fabrikasına soda külü gibi haftalarca süren hatlar iki düzenin arasında durur. Araçlar hatta sabitlenir ama fiyat sefer bazlı ya da dönem bazlı olabilir; araç sayısı tüketim hızına göre artırılıp azaltılır.
Ring düzenini kiralamadan ayıran şey esnekliktir: hatta üç araç dönerken tüketim düştüğünde biri başka hatta kayar, tüketim arttığında dördüncüsü girer. Kiralamada araç sayısı sözleşmede sabittir. Silo seviyesi dalgalanan tesisler için ring, sabit tempolu tesisler için kiralama daha öngörülebilir maliyet üretir.
Fiyat karşılaştırması nasıl yapılır?
İki düzenin fiyatı aynı birimle yazılmaz: seferlik navlun sefer başına, kiralama gün ve kilometre başınadır. Karşılaştırmak için ikisini de aylık toplam maliyete çevirmek gerekir. Aylık sefer sayınızı, ortalama mesafeyi ve bekleme sürelerini iletirseniz iki düzeni de aynı ay üzerinden hesaplayıp yan yana yazılı olarak sunarız.
Sefer navlununda mesafeye göre ton başına tahmini bandı fiyat sayfasındaki tabloda bulabilirsiniz; kiralamada ise sabit tarife yayınlamıyoruz, çünkü aynı hat iki farklı yükte, iki farklı bekleme düzeninde iki farklı rakam eder. Karar için gereken şey rakamın kendisinden çok, hangi düzenin tesisinizin ritmine oturduğudur. Onu bu yazıdaki tabloyla çoğu zaman sorgu öncesinde görebilirsiniz.