Kükürt Türkiye'de büyük ölçüde rafineri yan ürünü olarak ortaya çıkar ve üç ana yöne gider: sülfürik asit tesisleri, gübre üretimi ve kauçuk ile tarım kimyasalları. Dökme sevkiyat granül, prill ya da öğütülmüş toz hâlinde yapılır.
Bu sayfa katı kükürdü anlatır. Erimiş kükürt (UN 2448) sıvı tank işidir, bizde taşınmaz. Katı kükürdün taşımadaki asıl konusu ise şudur: ince kükürt tozu çok düşük enerjiyle tutuşur ve pnömatik boşaltma statik elektrik üretir. İkisi bir araya geldiğinde ortaya ciddi bir risk çıkar; işimizin özü bu ikisini bir araya getirmemektir.
Toz kükürtte statik elektrik neden kritik
Pnömatik boşaltmada ürün, hava akımıyla hat içinde yüksek hızda sürtünerek ilerler. Bu sürtünme elektrostatik yük üretir. Çimentoda bu yük zararsız bir yan etkidir; kükürtte, tutuşma enerjisi çok düşük bir toz bulutunun içinde biriken kıvılcım kaynağı hâline gelir.
Bu yüzden kükürt boşaltmasında topraklama isteğe bağlı bir önlem değil, işlemin ön şartıdır. Araç ile silo arasında topraklama bağlantısı kurulmadan boşaltma hattı açılmaz. Bağlantının sürekliliği boşaltma boyunca korunur.
İkinci önlem hava debisinin düşük tutulmasıdır. Yüksek debi hem statik üretimini hem toz bulutu yoğunluğunu artırır. Kükürtte boşaltmayı yavaş yapıyoruz; bu, sefer süresini uzatan ama tartışmasız bir tercih.

Granül mü, öğütülmüş toz mu
İki ürün aynı UN numarasıyla taşınır ama saha davranışları farklıdır. Granül ve prill kükürt akışkandır, tozuması sınırlıdır ve boşaltması rahattır. Öğütülmüş kükürt ise ince tozdur; tozuma yüksektir, statik üretimi fazladır ve tutuşma riski belirgin biçimde artar.
Sorgunuzda ürün formunu belirtmenizi bu yüzden istiyoruz. Öğütülmüş kükürt seferinde boşaltma hava debisini düşürüyor, ek statik kontrolü uyguluyor ve alıcı tesisin filtre kapasitesini önceden teyit ediyoruz.
Granül kükürtte sefer tonajı 26 tondur; ürün yoğun olduğu için tank hacmen dolmadan tonaj sınırına gelinir. Öğütülmüş üründe akışkanlık düştüğü için tank tam dolmayabilir; bu durumda tonajı teklif aşamasında netleştiriyoruz.
Nem, asit ve tank korozyonu
Kükürdün az bilinen bir yan etkisi vardır: nem ve hava ile birlikte zamanla asit oluşturur. Tank içinde kalan kükürt kalıntısı ile yoğuşan su bir araya geldiğinde, tank yüzeyini yavaş yavaş yiyen asidik bir ortam oluşur.
Bu yüzden kükürt seferinden sonra tank tam boşaltılır, basınçlı havayla temizlenir ve kuru bırakılır. Kalıntılı ve nemli bırakılan tank, birkaç sefer sonra iç yüzeyinde korozyon izi gösterir; bu iz hem tankın ömrünü hem sonraki yüklerin temizliğini etkiler.
Aynı sebeple kükürt yüklenecek tankta ıslak yıkama sonrası kuruma süresi beklenir. Nemli tanka kükürt yüklemiyoruz.
Alıcılar: asit, gübre ve kauçuk
Sülfürik asit tesisleri kükürdü ergitip yakarak asit üretir ve dökme sevkiyatın en büyük alıcısıdır. Bu tesislerde kabul kapalı hatla, kantarlı ve analizli yapılır; saflık ve kül içeriği ölçülür.
Gübre tarafında kükürt, bentonitle karıştırılıp toprağa uygulanan kükürt granülüne ve kompoze gübrelere girer. Bentonit taşıdığımız hatlarla bu alıcıların coğrafyası büyük ölçüde örtüşür.
Kauçuk sanayii kükürdü vulkanizasyon için ince toz hâlinde kullanır. Bu hatta talep genelde küçük partiler hâlindedir; dökme silobas seferi ancak silo kapasitesi olan tesisler için anlamlıdır. Silo kapasiteniz yoksa açıkça söylüyoruz.
Bentonit taşıma ADR düzeni ve belgeler
Yangın hâlinde: mavi alev ve kükürt dioksit
Kükürt tutuştuğunda gündüz güçlükle görülen soluk mavi bir alevle yanar ve kükürt dioksit gazı çıkarır. Bu gaz solunum yollarını tahriş eder; olay yerinde rüzgâr yönü ilk bakılacak şeydir.
Yazılı talimatta bu yük için söndürme yöntemi su sisi ile soğutmadır; kuvvetli su jeti toz bulutu kaldırdığı için tercih edilmez. Sürücülerimiz bu farkı biliyor ve itfaiyeye turuncu plakadaki 40 / 1350 bilgisini iletiyor.
Araçtaki ADR ekipman seti, söndürücüler ve yazılı talimat her seferde kontrol edilir; kontrol listesi TMGD gözetiminde tutulur.