Konya'yı döküm başkenti yapan şey tesis sayısı: Konya Organize Sanayi Bölgesi, Büsan ve Fevzi Çakmak sanayi bölgelerinde pompa, tarım makinesi, otomotiv yan sanayi ve makine imalatına döken yüzlerce atölye çalışıyor. Bunların ortak ihtiyacı taze kalıp ve maça kumu.
İlin maden envanterinde boksit, manyezit ve linyit var; silis kumu yok. Yani Konya kumu üretmez, alır. Şile ocaklarının kurutulmuş kumu bu boşluğu doldurur ve 660 kilometrelik hatta düzenli olarak taşınır: akşam yüklenen araç ertesi sabah tesis kapısında olur.
Konya'nın kumu neden dışarıdan gelir
Bir dökümhane yaş kum kalıplamada kumu tekrar tekrar kullanır, ama her turda bir miktar kum yanar, incelir ve devreden çıkar. Kaybı kapatmak için sisteme sürekli taze kum verilir. Üretim ne kadar yüksekse taze kum ihtiyacı da o kadar düzenlidir; bu yüzden döküm kumu tek seferlik bir alım değil, program işidir.
Konya'da bu programı besleyecek yerel bir silis kumu ocağı yok. İlin maden envanteri boksit, manyezit ve linyit üzerine kurulu. Kum, Türkiye'nin en büyük döküm kumu havzası olan Şile'den gelir; alternatifi olmadığı için de hat kesintisiz çalışmak zorundadır.
Geri kazanım kumu taze kumun rakibi değil
Konya'da kum geri kazanımı yerleşik bir uygulama; Büsan'daki tesis dökümhanelerin kullanılmış kumunu işleyip sisteme geri veriyor. Bu bazen "o zaman taze kuma gerek yok" diye yorumlanıyor, ama tersi doğrudur: geri kazanım sistemin kum kalitesini korur, kaybını kapatmaz.
Reklamasyon kumu her turda bir miktar incelir ve bağlayıcı kalıntısı taşır. Kalıp yüzey kalitesini tutturmak için sisteme belirli oranda taze, temiz ve tane dağılımı bilinen kum karışmak zorundadır. Yani geri kazanım tesisi olan bir dökümhane, olmayana göre daha düzenli taze kum alır.
Konya'da cam ergitme yok — kum tamamen döküme gider
Bazı illerde silis kumunun büyük kısmı cam fabrikasına gider ve orada yıkanmış nemli kum kullanıldığı için silobas devre dışı kalır. Konya'da böyle bir durum yok: ilde cam ergitme fırını bulunmuyor, cam firmaları temperleme ve işleme yapıyor. Dolayısıyla Konya'ya giden kumun tamamı kurutulmuş sanayi kumudur ve silobas yüküdür.
Döküm dışında kuru harç ve yapı kimyasalı üreticileri de kurutulmuş kum kullanır; reçetenin yarısından fazlası kumdur. Konya'daki harç tesisleri de aynı hattan beslenir.
660 kilometrelik hattı nasıl planlıyoruz
Şile'den Konya'ya sefer bir günlük iştir: araç akşam yüklenir, gece yol alır, sabah tesis kapısında olur. Yükleme ocağın çalışma saatine, boşaltma tesisin kum silosunun kapasitesine göre ayarlanır. Silo doluluğunu önceden teyit ederiz ki araç kapıda beklemesin.
Uzun hatta boş dönüş maliyeti yüksektir. Konya'dan İstanbul'a kalsit ve mikronize mineral, Cihanbeyli'den sodyum sülfat gibi dönüş yükleri vardır; hattı iki yönlü kurabilen müşteriye birleşik fiyat veririz.